Турк цагаан толгой ба дуудлага
29 үсэг, онцгой дуудлага, эгшиг ба гийгүүлэгч
Суралцах зорилтууд
- 1Турк цагаан толгойн 29 үсгийг таних
- 2Монгол хэлд байхгүй 6 онцгой үсгийн дуудлагыг сурах
- 3Эгшиг ба гийгүүлэгчийн ялгааг ойлгох
- 4Энгийн турк үгсийг зөв дуудаж сурах
Турк цагаан толгой
Турк хэл 1928 онд латин үсгийн системд шилжсэн. Турк цагаан толгой нийт 29 үсгтэй — 8 эгшиг, 21 гийгүүлэгч. Монгол хэлтэй харьцуулахад турк цагаан толгой нэлээд ойр. Гол ялгаа нь 6 онцгой үсэг байдаг: Ç, Ğ, I (нөгөө I), İ, Ö, Ş, Ü. Сайн мэдээ: Турк хэлийг бичсэнээр нь уншдаг — дуудлага ба бичлэг нь яг таарч байдаг. Монгол хэлтэй ижил зарчим.
A a
Монгол А-тай ижил дуудлага
araba (машин), anne (ээж)
Ç ç
Монгол Ч-тэй ижил дуудлага
çay (цай), çocuk (хүүхэд)
Ğ ğ
Дуу гарахгүй — хажуу эгшгийг уртасгадаг
dağ (уул) — da: гэж уншина
I ı
Монгол Ы-тэй ойрхон дуудлага
ısı (дулаан), kız (охин)
İ i
Монгол И-тэй ижил дуудлага
ip (утас), iyi (сайн)
Ö ö
Монгол Ө-тэй ижил дуудлага
öğrenci (оюутан), göz (нүд)
Ş ş
Монгол Ш-тэй ижил дуудлага
şeker (чихэр), şehir (хот)
Ü ü
Монгол Ү-тэй ижил дуудлага
üç (гурав), güzel (үзэсгэлэнтэй)
8 Эгшиг үсэг
Турк хэл дэх 8 эгшиг нь хоёр бүлэгт хуваагдана. Энэ хуваарь нь эгшгийн зохицлын суурь болдог — дараачийн бүлэгт дэлгэрэнгүй авч үзнэ. Үүрд эгшиг (арын): a, ı, o, u Нарийн эгшиг (урдын): e, i, ö, ü
a, ı, o, u — Үүрд (арын) эгшиг
ам арагшаа нээгдэнэ
araba, ısı, okul, uçak
e, i, ö, ü — Нарийн (урдын) эгшиг
ам урагшаа нээгдэнэ
ev, ip, öğle, üzüm
Монголчуудад хялбар тал
Монгол хэлтэй харьцуулбал турк хэлийг сурахад давуу тал олон байдаг: 1. Бичсэнээр нь уншдаг — дуудлага тогтмол, үл хувирна 2. Ö, Ü, Ş үсгүүд монгол Ө, Ү, Ш-тэй яг ижил дуудлагатай 3. Ç нь монгол Ч-тэй ижил 4. Зөвхөн Ğ ба I (ы маягийн) нь шинэ дуудлага
çay
цай
Ç = Ч, бүр монгол үгтэй адил!
şeker
чихэр (шекэр)
Ş = Ш
öğrenci
оюутан (өрэнжи)
Ö = Ө, энэ үсгийг монголчууд аль хэдийн мэднэ