Эртний хотууд
Монголын нутаг дахь эртний нийслэл, хот, хэрэмт суурингууд. Байршил нь сум хүртэл тодорхой, сурвалжтай дурсгалуудыг нийтэлж байна.
Хүннү
НТӨ III зуун – НТ II зуунЛуут хот (Харганын дөрвөлжин)
Хүннү гүрний шаньюйн ордны газар. Архангай аймгийн Өлзийт сумын Харганын дөрвөлжин гэдэг газраас илрүүлсэн.
Баянбулагийн хэрэм (Шоусянчэн)
Өмнөговь аймгийн Номгон сумын нутаг дахь хэрэмт цайзын туурь.
Тэрэлжийн дөрвөлжин
Хүннүгийн үеийн хотын туурь. Төв аймгийн Мөнгөнморьт суманд оршдог.
Цагаан арлын Гуа дов
Хэрлэн голын Цагаан аралд орших Хүннүгийн үеийн хотын туурь. Төв аймгийн Баянжаргалан суманд оршдог.
Бүрхийн дөрвөлжин
Хүннүгийн үеийн суурин. Төв аймгийн Мөнгөнморьт суманд оршдог.
Өндөр дов
Хүннүгийн үеийн суурин. Төв аймгийн Эрдэнэ суманд оршдог.
Хүрээн дов (Хүрээт дов)
Хүннүгийн үеийн суурин. Төв аймгийн Мөнгөнморьт суманд оршдог.
Цэнхэрийн голын хэрэм
Цэнхэр голын дагуу орших Хүннүгийн үеийн хэрэм. Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан, Жаргалтхаан сумын заагт оршдог.
Баруун Дөрөөгийн хэрэм (Барс хот II)
Хүннүгийн үеийн хэрэм. Барс хот II гэж бас нэрлэдэг. Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо суманд оршдог.
Шувуутайн голын хэрэм
Хүннүгийн үеийн хэрэм. Булган аймгийн Бүрэгхангай суманд оршдог.
Хүннүгийн язгууртны таван оршуулгын цогцолбор 2026 онд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн: Ноён уул, Чихэртийн зоо, Дуурлиг нарс, Гол мод I, II, Тахилтын хотгор.
Уйгур
744–840Хар Балгас (Орду-Балык)
Уйгурын хаант улсын нийслэл Орду-Балык. Архангай аймгийн Хотонт суманд оршдог.
Байбалык (Бийбулагийн балгас)
Уйгурын үеийн хот. Булган аймгийн Хутаг-Өндөр суманд оршдог.
Цагаан сүмийн балгас
Уйгурын үеийн балгас.
Хятан (Ляо)
X–XII зуунЧинтолгойн балгас (Жэньжоу)
Хятан (Ляо) гүрний хот. Булган аймгийн Дашинчилэн суманд оршдог.
Хар Бухын балгас
Хятаны үеийн балгас. Булган аймгийн Дашинчилэн суманд оршдог.
Хэрлэн Бар хот
Хэрлэн голын хөндий дэх Хятаны үеийн шавар хэрэмт хот. Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо суманд оршдог.
Баруун хэрэм
Хятаны үеийн хэрэм. Хэнтий аймгийн Мөрөн суманд оршдог.
Зүүн хэрэм
Хятаны үеийн хэрэм. Хэнтий аймгийн Мөрөн суманд оршдог.
Хэрмэн дэнж
Хятаны үеийн хэрэм. Төв аймгийн Заамар суманд оршдог.
Улаан хэрэм
Хятаны үеийн хэрэм. Булган аймгийн Баяннуур суманд оршдог.
Монголын эзэнт гүрэн
XIII–XIV зуунАварга — Их Аурагын ордон (Хөдөө арал)
Монголын эзэнт гүрний анхны нийслэл, Чингис хааны Их Аурагын ордны газар. Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан суманд оршдог.
Хархорум
Монголын эзэнт гүрний нийслэл. Өвөрхангай аймгийн Хархорин суманд оршдог.
Хожуу үе
XVI–XIX зуунЦогт тайжийн Цагаан байшин
Цогт хунтайжийн барьсан ордны туурь. Булган аймгийн Дашинчилэн суманд оршдог.